⚖️ Sermaye Piyasası – Bankacılık – Sigortacılık Mevzuatıyla Denetim İlişkisi 📊 Türkiye’de Çerçeve, Uygulama ve Örnekler
⚖️ Sermaye Piyasası – Bankacılık – Sigortacılık Mevzuatıyla Denetim İlişkisi 📊 Türkiye’de Çerçeve, Uygulama ve Örnekler
⚖️ Sermaye Piyasası – Bankacılık – Sigortacılık Mevzuatıyla Denetim İlişkisi
📊 Türkiye’de Çerçeve, Uygulama ve Örnekler
Finansal sistemin üç önemli ayağı vardır: sermaye piyasaları, bankacılık sektörü ve sigortacılık/özel emeklilik. Bu üç alan ayrı ayrı düzenlenirken, hepsinin ortak yönü “denetim” olmasıdır. 🧐
Yatırımcı korunması, sistemik risklerin önlenmesi, finansal raporlama şeffaflığı… bunlar denetimin temel hedeflerinden sadece birkaçıdır.
Bu yazıda;
Mevzuatın ana hatlarını,
Denetimle bağlantılarını,
Ve pratik örnekleri
bulacaksınız.
📌 1. Temel Mevzuat Çerçevesi
🔹 Sermaye Piyasası
6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: “Sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin ve gelişmesinin sağlanması, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması” amacıyla çıkarılmıştır. orgTR.org+2LEXPERA+2
SPK tarafından çıkarılan tebliğler ve yönetmelikler: örneğin “Aracı Kurumlarda Uygulanacak İç Denetim Sistemine İlişkin Esaslar” Tebliği, “Bilgi Sistemleri Bağımsız Denetim Tebliği (III-62.2)” gibi. SPL+1
🔹 Bankacılık
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) mevzuatları ve yönetmelikleri bankaların denetimi ve güvenliği için temel teşkil eder. BDDK+1
Örneğin “Denetim ve Gözetim Faaliyetleri” kapsamında bankaların bilgi sistemleri denetimi, süreç denetimi gibi unsurlar yer alır. BDDK
🔹 Sigortacılık & Özel Emeklilik
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) sektörü düzenler ve denetler. SEDDK
Örneğin Sigorta ve Reasürans Şirketlerinde Bağımsız Denetim Yapılmasına İlişkin Yönetmelik, sigorta şirketlerinin bağımsız denetime tabi olmasını hükme bağlamaktadır. LEXPERA
🔄 2. Denetim İlişkisi: Mevzuat – Uygulama
Denetim yalnızca “muhasebe kontrolü” değil; yukarıdaki üç alandaki mevzuatın nasıl uygulandığı, risklerin nasıl yönetildiği, raporlamanın ne düzeyde olduğu, ve iç kontrol sistemlerinin nasıl çalıştığı ile de yakından ilişkilidir.
🔍 Örnek Alanlar
Sermaye piyasasında: Halka açık şirketlerin finansal tabloları, özel durum açıklamaları, kurumsal yönetim ilkeleri denetim kapsamındadır.
Bankacılıkta: Bilgi sistemleri denetimi, kredi riskleri, iç kontrol sistemleri ve siber güvenlik gibi yeni alanlar ön plana çıkmaktadır.
Sigortacılıkta: Teknik karşılıklar, reasürans işlemleri, sigortalı haklarının korunması ve bağımsız denetim mekanizmaları büyük önem taşımaktadır.
📋 3. Uygulama Örnekleriyle Mevzuat-Denetim Etkileşimi
✅ Örnek 1 – Sermaye Piyasası
Halka açık bir anonim şirket, finansal tablolarında değerleme farklılıkları göstermiş olsun. Bu durumda;
6362 Kanunu’nun amaç maddesi gereğince şeffaflık ve yatırımcı korunması ilkeleri devreye girer. LEXPERA
SPK Tebliği kapsamında şirketin kurumsal yönetim açıklamaları ve özel durum bildirimleri denetlenir. SPL+1
✅ Örnek 2 – Bankacılık
Bir banka bilgi sistemlerinde ciddi bir güvenlik açığı tespit ediyor. Denetim firması bu açığı “iç kontrol eksikliği” olarak raporluyor.
BDDK denetimi kapsamında bankanın iç denetim sistemi, siber risk yönetimi ve bilgi güvenliği denetlenmiş olur. BDDK
✅ Örnek 3 – Sigortacılık
Bir sigorta şirketi teknik karşılıklarını olduğundan daha düşük gösteriyor olabilir.
Sigorta ve Reasürans Şirketlerinde Bağımsız Denetim Yönetmeliği gereğince bağımsız denetim raporu hazırlanması zorunludur. LEXPERA
SEDDK denetimiyle sigortalı hakları ve şirketin mali durumu gözetilir. SEDDK
📈 4. Denetim Sürecinin Mevzuata Etkisi
Denetim süreci, yukarıdaki mevzuat çerçevesinde şu unsurları içerir:
Mevzuata uygunluk kontrolü (örneğin SPK tebliğleri, BDDK düzenlemeleri).
İç kontrol & risk yönetimi sistemlerinin etkinliği.
Finansal tabloların doğruluğu, raporlamanın şeffaflığı.
Kurumsal yönetim ilkeleri ve etik düzenlemelerin denetlenmesi.
Bağımsız denetim raporlarının ve gözetim süreçlerinin incelenmesi.
🧭 5. Denetim Mevzuatına Yönelik Güncel Trendler ve Beklentiler
Dijital denetim araçları: Bilgi sistemleri denetimi bankacılık alanında giderek daha kritik hale geliyor.
Sürdürülebilirlik ve çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) kriterleri sermaye piyasasında öncelik kazanıyor.
Denetimde veri analitiği ve yapay zekâ kullanımı yaygınlaşıyor.
Ulusal ve uluslararası denetim standartları arasındaki uyum artırılıyor, özellikle halka açık şirketler için.
🌟 6. Sonuç
Sermaye piyasası, bankacılık ve sigortacılık mevzuatı, denetimin yapı taşıdır. 📍
Her üç sektörde denetim; sadece mali tabloların doğruluğunu değil aynı zamanda sistemin şeffaflığını, güvenliğini ve sürdürülebilirliğini de temin eder.
Denetim alanında çalışan profesyoneller için bu mevzuatları iyi bilmek, sistematik analiz yapmak ve örnek uygulamalar üzerinden çalışmak çok büyük avantaj sağlar.
